مصاحبه: توسط عمران حامی سر دبیر روزنامه فجر خزر استان مازندران که از جلال الدین مشمولی مدیر گروه هنری حجم سبز در رابطه با جشنواره هنر در روستا تهیه شده است.

چند سالی است که فعالیت های گروه هنری حجم سبز مازندران را دنبال می کنم و متوجه شدم که این فعالیت ها در این ماه های اخیر از مرزهای کشور خارج شده و به مرزهای اروپا و آسیا رسیده است و نتایج قابل توجهی در عرصه هنرهای تجسمی برای این گروه رقم خورده است.

من خودم گروه هنری حجم سبز را با جشنواره شناخته شده « هنر در روستا » می شناسم و بارها و بارها از شبکه های تلویزیونی، جراید و روزنامه ها و اکثر سایت های خبری گزارش خبری این جشنواره را دنبال می کنم و این صحبت صمیمی را هم با همین موضوع با جلال الدین مشمولی مدیر این گروه ترتیب داده ام تا بیشتر با چند و چون این جشنواره آشنا شویم.
س.آقای مشمولی در آغاز این مصاحبه جهت آشنایی خوانندگان عزیز معرفی کوتاهی از گروه هنری حجم سبز بفرمائید؟
آموزشگاه آزاد هنرهای تجسمی حجم سبز را در سال 1382 با مجوز اداره کل فرهنگ و ارشاد مازندران تاسیس کردیم.درآن سالها این آموزشگاه فقط فعالیت های آموزشی و نمایشگاهی اش را دنبال می کرد که به علت نبود بعضی از امکانات و همچنن نیازهایی که در عرصه هنرهای تجسمی در شهرستان قائمشهر وجود داشت تصمیم گرفتیم برای ارتقای هنری آن با بکارگیری نیروی جوان و پتانسیل دانشجویان هنر آنرا به یک گروه هنری تبدیل کنیم. بنابر این تصمیم، فعالیت های آموزشگاهی در اواخر سال 1358 به فعالیت های گروهی در شاخه های نمایشگاهی، تاسیس کتابخانه تخصصی، نشست های پژوهشی با اساتید دانشگاه ، برگزاری نمایشگاه های فرا استانی، راه اندازی ماهنامه خبری تجسمی و ... تغییر یافت و توانستیم با اهدافی به مراتب عمیق تر و البته با توان بیشتری در طی این سا لها برنامه های هنری خود را در استان و کشور گسترش دهیم.

شاید قابل باور نباشد ولی این گروه در این سالها بیش از 100 نمایشگاه در رشته های نقاشی، طراحی، عکاسی، گرافیک ( پوستر و نشانه ) ، تصویر سازی و هنرجدید را برگزار نموده و در حال حاضر با 40 عضو حقیقی و فعال همچنان در تلاش و فعالیت است.

س . مثل راه اندازی سایت حجم سبز که بازدید کنندگان زیادی را از سراسر کشور به خود اختصاص داده است و شما با راه اندازی این سایت بخشی از نگاه های هنری علاقمندان به هنر را به این گروه متمرکز کردید.

همین طور است. فعالیت هایی که در این سالها توسط گروه اجرا شده کمتر نظیر آن در استان مازندران دیده اید.ما با راه اندازی سایتی تخصصی و خبری- تجسمی در سال 1387 توانستیم بخش مهمی از این برنامه ها را به گوش بسیاری از علاقمندان و هنرمندان برسانیم. این سایت که در تمامی بخش های هنرهای تجسمی اطلاع رسانی می کند نقش خبرگزاری هنرهای تجسمی را در کشور ایفا می کند و روزانه بسیاری از علاقمندان به هنر، اخبار و اطلاعات هنرهای تجسمی کشور را از قبیل نمایشگاه های هنرمندان، فراخوان مسابقات، نشر کتب هنری، گزارش و مقالات و ... با مراجعه به این سایت دریافت می کنند.

سایت حجم سبز در کنار دو سه سایت دیگری که در کشور فعال هستند به عنوان یکی از سایتهای تخصصی هنرهای تجسمی کشورمطرح است و جایگاه ثابتی در عرصه اطلاع رسانی پیدا کرده است.

س. یکی از فعالیت هایی که در همان سالهای اول تاسیس گروه انجام داده بودید تاسیس گروه گرافیک بود که یکی از موفق ترین این فعالیت ها نمایشگاه پوستر « خلیج فارس هویت ملی » بود و با استقبال عمومی خوبی مواجه شد.

قبل از اینکه در رابطه با این نمایشگاه حرف بزنم باید بگویم که پتانسل جوانانی که در استان مازندران در حال تحصیل رشته گرافیک می باشند بسیار زیاد است. با توجه به تعداد زیاد دانشگاه های استان در همین رشته می توان با بکاری گیری این دانشگاهها و اساتید آنها فعالیت های ارزنده ای برای معرفی استان مازندران داشت. گرافیک امروز تمام ابعاد ما را در بر گرفته است و صرفا نمی توان آنرا به عنوان یک شاخه از شاخه های هنری معرفی کرد. با توجه به این پتانسیل با برنامه ریزی دقیق متولیان فرهنگ و هنر می توان از کاربردی ترین رشته هنری نهایت استفاده را کرد. جذب توریست و گردشگر، معرفی توانمندی های استان، فرهنگ سازی عمومی و ..... یکی از وظایف مهم هنر گرافیک است که می توان از آن بهره جست.

در رابطه با نمایشگاه خلیج فارس باید بگویم به خاطر دارم که در همان سالی که کشورهای عربی اندیشه ي تغییر نام خلیج فارس به خلیج ( ع ر ب ی ) را در سر داشته و دارند، گروه های مختلف مردمی و مسئولین برای دفاع از این موضوع بیانیه های زیادی ارائه می دادند که گروه ما نیز اولین نمایشگاه پوستر « خلیج فارس هویت ملی »را با حمایت اکثر دستگاه های متولی فرهنگ و هنر بویژه موزه هنرهای معاصر تهران برگزار نمود که بازتاب آن کاملا کشوری بود و امروز نیز این نمایشگاه بطور دائمی و البته مجازی در گالری سایت حجم سبز برپاست و ما همچنان آثاری با این موضوع از سراسر کشور و حتی ایرانی های مقیم خارج دریافت می کنیم.

س. فکر کنیم بهتر است در رابطه با مهم ترین فعالیت گروه صحبت داشته باشیم. جشنواره ای که در حال حاضر در شرف برگزاری نمایشگاهی از آن در کشور فرانسه و در شهر پاریس است. چگونگی پیدایش این جشنواره و ادامه روند آن و آنچه که باید بدانیم اشاره کنید؟

جشنواره هنر در روستا در مدت سه سالی که از اجرای آن می گذرد دست خوش تغییرات اساسی شده است و ما در حین برگزاری دوره ای آن که 27 مرحله از آن را پشت سر گذاشته ایم تجربه های با ارزشی به دست آورده ایم. اهدافی که ما در جشنواره دنبال می کنیم همچنان به قوت خود باقی است ولی در هر سال با مشاوره از اساتید دانشگاه ها بویژه دانشگاه هنر تهران و با استفاده از همین تجربه ها سعی کردیم تا جشنواره بیش از پیش نتایج موثری در بر داشته باشد.

به طور مثال یکی از اهدافی که ما دنبال می کنیم استقبال خود روستایی ها است که میزبان گروه و جشنواره هنر در روستا باشند. یعنی اینکه آنها خود این مسئله را که فعالیت های فرهنگی و بویژه هنری در روستاها از ضروریات است درک کنند و برگزاری اینگونه جشنواره ها را به سود خود بدانند. یکی از تجربه های خوب جشنواره در سال سوم همین بود که ما به روستاهایی سفر می کردیم که خود تمامی شرایط میزبانی را می پذیرفتند و این مسئله برای مسئولین و مردم روستا اهمیت داشت که آیا تکرار این جشنواره ها با مدیریت خودشان برای رشد و شکوفایی استعدادهای کودکان و نوجوانانی که در روستاها می مانند تاثیر گذار خواهد بود یا نه.

به هر حال این جشنواره در 9 استان کشور برگزار شده است و با توجه به اطلاع رسانی خوبی که از طریق رسانه ها شده است ما شاهد استقبال خوب و گرم روستاهای مختلف کشورهستیم ولی به دلایلی نمی توانیم همیشه و هر زمان این جشنواره را برگزار نمائیم.

س. شرایط اجرای جشنواره در روستاها چگونه است و گروه در قبال این استقبال چه می کند؟

ببینید ما بعد از دعوت عمومی که توسط شورا و یا کسی که میزبانی را می پذیرد به روستای مورد نظر سفر می کنیم و در روز اول برنامه به بافت، صنایع دستی، معماری روستا و یا هر چیزی که آن روستا در رابطه با فضای هنری تجسمی دارد می پردازیم. دراین رابطه فیلم و عکس و همچنین مصاحبه هایی را ضبط می کنیم تا در آرشیومان قرار گیرد . در روز دوم در فضایی باز و مناسب که از قبل مشخص شده است مردم و خانواده های روستایی را دور هم جمع می کنیم و با در اختیار گذاشتن قلم مو و رنگهای پاستل، گواش و یا رنگ های پلاستیکی آنها را به نقاشی کشیدن دعوت می کنیم که عموما کودکان و نوجوانان از این برنامه بیشتر استقبال می کنند.

س. شنیدم که بیش از 3000 نقاشی در روستاهایی که تا به امروز جشنواره در آن به اجرا گذاشتید جمع آوری کردید. به نظر من این یک آرشیوی گران بها است از اقلیم های مختلف که در دبیرخانه ای که به تازگی افتتاح نمودید جمع آوری شده است. از این همه نقاشی بدست آمده چه چیزی را دنبال می کنید و آیا می توان از آن به عنوان یک منبع پژوهشی استفاده کرد و یا چیزی دیگری از آن استخراج کرد؟

به نکته زیبایی اشاره فرموید. آنچه که در این مدت بدست آورده ایم فقط یک نقاشی خام از کودک و یا نوجوان آن روستا نیست. ما بارها بارها متوجه شدیم که نمادها و المان هایی که مردمان روستاهای مختلف در نقاشی های خود استفاده می کنند متفاوت است و هر کسی در شرایط جغرافییایی که درآن زندگی می کند نقاشی می کشد.

به عنوان مثال در روستای بلیرون آمل نقاشی ها همه سبزند و در روستای کویری دهبکری کرمان صفحات نقاشی کاملا خالی هستند و یا در روستای آقاباد گلستان در شهرستان گنبد رنگ هایی که استفاده می شوند بیشترقرمز، نارنجی و قهوه ای هستند. جدا از این مسئله ما امروز بانک بزرگی از نقاشی های کودکان و نوجوانان روستاهای کشور را در دبیرخانه جمع آوری کرده ایم که به نظر اکثر کارشناسان پژوهش های بسیار خوبی درمورد آنها می توان انجام داد. بحث روانشناسی رنگ های بکار برده شده ، بررسی اقلیم های متفاوتی که جشنواره در آن به اجرا در آمده و از همه مهم تر شناخت هنرهای دیگری که در روستاها در حال فراموشی است از دلایل تاسیس دبیرخانه جشنواره هنر در روستا است که البته در این موضوع ما راهی دراز در پیش رو داریم و امیدواریم روزی اولین موزه نقاشی روستایی کشور را در این دبیرخانه بنیان گذاریم. باید در این رابطه خاطر نشان کنم که از این نقاشی ها و دستاورد های دیگر جشنواره چند نمونه پایان نامه دکترا در رابطه با مردم شناسی روستایی و هنر و همچنین کارشناسی ارشد هنر در مقوله المان ها و نشانه شناسی نقاشی روستایی تالیف شده است.

س. در خبرها شنیدیم که جشنواره هنر در روستا بزودی در دیگر کشورها به اجرا گذاشته می شود . این مسئله تا چه اندازه صحت دارد . اگر این استقبال واقعا صورت گرفته، چگونه بوده و تا چه اندازه ای به این استقبال امید دارید؟

در رابطه با کشورهایی که ما در حال حاضر با حمایت ایرانی های مقیم در خارج از کشور گفتگو کرده ایم قرار است اتفاق های خوبی صورت گیرد. تا کنون این مذکرات در کشورهای افغانستان و تایلند به صورت جدی انجام گرفته است ولی زمان عملی شدن آن مشخص نیست و نیاز به حمایت های دیگر گروه های دولتی و یا خصوصی دارد.

دوستانی نیز از کشور فرانسه در دو برنامه از جشنواره هنر در روستا در همین امسال در روستای فیل آباد استان چهار محال و بختیاری و همچنین شهرستان قائمشهر حضور داشتند وبا توجه به استقبالی که از نحوه برگزاری جشنواره داشته اند قرار است تا با یاری آنها نمایشگاهی از عکس ها، فیلم ها و بویژه نقاشی مردمان روستاها را در شهر پاریس داشته باشیم. به نظر ما این جشنواره در سال آتی در یکی از کشورهای مذکور برنامه خواهد داشت و ما در صدد هستیم با اطلاع رسانی شایسته، اولین جشنواره هنرهای تجسمی روستایی را در کشورهای مختلف منعکس نمائیم.

س. شما گفتید مردم روستاها از جشنواره استقبال می کنند و اکثر هزینه برنامه ها را خود تقبل می کنند و برای من سوالی پیش آمده که با برگزاری یک بار از این جشنواره در روستا تاثیر آنچنانی، این جشنواره نخواهد داشت و بیشتر خاطره ای به یاد ماندنی از جشنواره در ذهن کودک و یا مردم روستا باقی خواهد ماند. آیا برنامه ای اتخاذ نمودید که حداقل در روستاهایی که جشنواره در آنجا برگزار شده است دوباره به آن روستا برگردید و یا این جشنواره هر ساله در آنجا برگزار گردد؟ چرا که تکرار یک مسئله بی شک تاثیر نسبی را به همراه خواهد داشت.

با حرف شما کاملا موافق هستم و شاید اجرای برنامه برای یک بار در یک روستا چندان مفید نباشد ولی بهتر است دو نکته مهم را اشاره کنم. اول اینکه ما به روستاهایی برخوردیم که خالی از برنامه های هنری و یا فرهنگی نبودند. این روستاها در طول سال برنامه های مفیدی در مناسبت های خاص داشته و همین که این جشنواره را در روستای خود لمس کردند آنرا جزو الویت های برنامه های روستای خود قرار دادند. ما در چهار روستا جشنواره هنر در روستا را دو سه با برگزار نمودیم و روستایی چون یاقکوه در شهرستان سوادکوه میزبان پنج دوره از جشنواره هنر در روستا بوده است و اما نکته دوم در رابطه با روستاهایی است که فقط یک بار این جشنواره در آنجا برگزار می شود. ما در این روستاها یک سری آموزش های تخصصی در حین اجرا به این دوستان می دهیم که بعد از تماس های مداومی که با این روستاها می گیرم نشان از آن دارد که تاثیری قابل توجه داشته ایم. همین که کودک برای یک بار با قلم و رنگ و ابزار حرفه ای نقاشی آشنا می شود و خانواده نیز از نزدیک آنرا مشاهده می کند بی تردید نمی توان این مسئله را نادیده گرفت. خانواده امروز با درک بیشتر و عمیق تری با این مسئله برخورد می کند و ما بارها آنرا شاهد بودیم. تاثیر همگانی نیاز به آموزش همگانی دارد که آن بستر باید توسط آموزش و پرورش در همان سالهای کودکی و نوجوانی در مدارس دنبال شود.

باید متذکر شوم که گروه فقط دنبال این نیست که روستایی ها را نقاش کند و یا به دنبال استعداد های خاص و یا کشف انسان های بزرگی چون مکرمه قنبری باشد، هرچند ممکن است این اتفاق هم درحین اجرای برنامه ها پیش بیاید ولی هدف اصلی جشنواره هنر در روستا، هنرمند است. هنرمندی که می خواهد هنر و بخشی از آنرا با مردم روستاها پیوند دهد. ما خود این جشنواره را یک حرکت هنری می دانیم و باید خدمتتان عرض کنم که جشنواره تک بعدی نیست. هنرمند معاصر امروز برا ي بیان هنری خویش از جلوه های متعددی استفاده می کند و دوست دارد هنر و اندیشه اش مخاطب داشته باشد. باید اشاره کنم که این جشنواره با توجه به مباحث گفته شده، هنرمند و مخاطب را در الویت خود قرار می دهد.

س. می شود بیشتر توضیح دهید. یعنی شما می گوئید که هنرمند امروز باید اینگونه رفتار کند و هنر را از نگارخانه ها و موزه ها بیرون بیاورد و وارد مردم و یا مردم روستاها کند. این چه چیزی را می تواند توجیع کند؟

ببینید مسئله خیلی پیچیده نیست ما در طول تاریخ گذشته مشاهده کردیم که هنر و هنرمند مخاطب عام نیز دارد. بطور مثال مجسمه های شهری که در میادین نصب می شود، نقاشی های دیواری که به تازگی در تهران و شهرهای دیگر جهت زیبا سازی با هزینه های هنگفت و درست در حال اجرا هستند و یا نقاشی های زیادی که در دوران جنگ تحمیلی بر روی دیوارها با مضامین جنگ کشیده می شدند و به این صورت دیدگاه و نگاه هنری هنرمندان را برای عموم مردم بازتاب می دادند.

در نهایت همیشه این هنرمند است که نقش اصلی را بازی می کند و در شرایط خاص و به سبب نیاز جامعه دست به فعالیت های هنری می زند. امروزه در تمام دنیا، هنر خارج از نگارخانه و موزه ها از اهمیت خاص و ویژ ای برخوردار است و شاخصه های جدیدی ا ز هنر بصری در دنیا رواج گرفته است. هنر محیطی، لند آرت، هنر مفهومی که در فضای باز چیدمان می شود، هنر چند رسانه ای و یا پرفورمنس هایی که خود مخاطب عام جزو اثر قرار می گیرد از جمله این هنرها به حساب می آیند که تاریخ 50 ساله دارند و همچنان در گوشه وکنار دنیا در حال اجرا می باشند.

از جشنواره هنر در روستا نمی توان فقط به عنوان یک کار فرهنگی خوب در روستاها یاد کرد چرا که بیش از 300 هنرمند تجسمی در این سه سال در برنامه ها حضور داشته و هنر را به مردم می شناساندند و خود دست به خلق اثر هنری در روستاها می زدند. درست است که جنبه فرهنگی هنر در روستا بسیار ارزشمند است ولی نمی توان حضور هنرمند امروز را با چالش ها و جهان بینی اش نادیده گرفت. هنرمند امروز برای بیان خویش آزاد است تا به نحوی مخاطب خود را پیدا کند و اگر در این راه بتواند مخاطب را به مشارکت وا دارد و یا اینکه بتواند مخاطب را وادار کند تا بعد از آن نیز ادامه دهد سهمی بیشتر از یک اثر هنری برده است و اثرات آن تا مدت ها نیز در همان جامعه ای که هنرمند حضور داشته است باقی خواهند ماند.

ما در روزهای آغازین جشنواره پژوهشگران، اساتید دانشگاه های هنر و اعضای انجمن های هنرمندان رشته ها ی مختلف تجسمی را نتواستیم قانع کنیم که جشنواره هنر در روستا می تواند تاثیر مطلوبی همچون یک دوسالانه هنری و یا یک نمایشگاه بین المللی ایجاد کند ولی امروز بعد از سه سال از گذر این جشنواره با حضور این هنرمندان و اساتید پژوهشگر در برنامه های مختلف جشنواره، آنها خود متقاعد شدند که جشنواره هنر در روستا می تواند در سالهای آتی با گسترش خود در سطح عمومی و همچنین مخاطبین خاص، جایگاه در خور توجهی در فضای تجسمی کشور پیدا کند.

س. سوال پایانی ما در رابطه با تاسیس دبیرخانه جشنواره هنر در روستا است که در 14 آذرماه سالجاری در روستای کوتنا افتتاح شده، چرایی تاسیس این دبیرخانه را بیشتر توضیح دهید؟

با توجه به آرشیو گران بهایی همچو بیش از 3000 نقاشی، عکسها و فیلم های موجود و همچنین آثار اهدایی هنرمندان سراسر کشور که به دست آورده ایم و برنامه های آتی که درنظر داریم نیاز به یک جایگاه ثابت و همیشگی را احساس می کردیم تا اینکه تصمیم گرفتیم این دبیرخانه را در یکی از روستاهای شهرستان قائشهربه نام روستای کوتنا دائر نمائیم.

این دبیرخانه دو هدف اصلی را دنبال می کند که برای اجرایی نمودن آن نیاز به زمان بیشتری است . ما امروز این کار را آغاز کرده ایم تا به این دو هدف اصلی توجه بیشتری شود و به آنها نزدیک تر شویم. اول اینکه تمام آرشیو های بدست آمده در این دبیرخانه محفوظ است و هر علاقمندی می تواند برای مشاهده بخشی از فعالیت های گروه هنری حجم سبز و جشنواره هنر در روستا به این دبیرخانه مراجعه نماید و از نزدیک نمایشگاه دائمی نقاشی مردمان روستا و آثار اهدایی هنرمندان را مشاهده کند. ما در صدد هستیم تا در آینده این دبیرخانه را به عنوان یک موزه یا پایگاه هنر های تجسمی روستایی در کشور تبدیل نمائیم. دوم اینکه تصمیم گرفتیم تا این دبیرخانه در اردیبهشت هر سال میزبان هنرمندان سراسر کشور باشد تا هنرمندان بتوانند آثار خود را در زمینه نقاشی، مجسمه، هنر محیطی و هنر جدید به اجرا بگذارند. گروه هنری حجم سبز در نظر دارد تا دومین دوره آن را در اردیبهشت 1390 برگزار نماید تا این دبیرخانه علاوه بر فعالیت اصلی جشنواره هنر در روستا به اینگونه فعالیت های هنری که مختص به خود هنرمند است توجه بیشتری داشته باشد. در سال گذشته بیش از 40 هنرمند محیطی کشور در این دبیرخانه جمع شده بودند و با موضوع ماهی اورنج که در حال انقراض است به اجرای هنر محیطی پرداختند.

عقیده ي ما براین است که با تاسیس این دبیرخانه دامنه ي بخش کوچکی از فعالیت های هنرهای تجسمی کشور که اکثرا در تهران متمرکز است را به اینجا گسترش دهیم. فعالیت های هنرهای تجسمی تهران بیش از اندازه تکراری و عقیم شده است و باید مخاطب و خاستگاه جدیدی برای برنامه های تجسمی و هنری کشور ایجاد کرد. خروج هنر از مرکز مطمئنا به نفع فضای تجسمی کشور تمام خواهد شد و این تمرکز زدایی که اکثر هنرمندان شهرستانی در این سالها به آن توجه ویژه ی داشته اند خود به خود اتفاق خواهد افتاد. البته ناگفته نماند که دولت نیز در این سالها فعالیت های بسیار مطلوبی داشته است.

دبیرخانه جشنواه هنر در روستا و اعضای گروه هنری حجم سبز در طی این سه سال ثابت کرده اند که هنرمند و هنر امروز را می توان به روستاها برد و مخاطبان جدیدی پیدا کرد. گروه هنری حجم سبز به این مسئله ایمان دارد که جشنواره هنر در روستا امکان کوچکی است در فضای بزرگ تجسمی کشورو این جشنواره قابلیت جهانی شدن را دارا است.